Bir pulsarın yıldız rüzgarını yuttuğu an ilk kez doğrudan görüldü

Uzayda bazı yıldız çiftleri, görünmeyen ama son derece şiddetli bir enerji alışverişi yaşar. NASA ve Japonya Uzay Araştırma Ajansı ortaklığındaki XRISM gözlemevi, BP Crucis adlı sistemde bu sürecin en net örneklerinden birini kaydetti.

Sistemin bir yanında Güneşten yaklaşık 40 kat daha ağır mavi bir dev yıldız, diğer yanında ise süpernova patlamasından kalmış bir nötron yıldızı bulunuyor. Dev yıldız sürekli olarak iyonlaşmış gazdan oluşan güçlü bir yıldız rüzgarı yayıyor. Nötron yıldızı bu akımın içinden geçerken gazın bir bölümünü kendi çekimine kapıyor.

Araştırmacılar, yüksek çözünürlüklü X-ışını tayfında demir izlerinin yer değiştirdiğini ölçerek plazmanın pulsara doğru yaklaşık saatte 540 bin kilometre hızla aktığını belirledi. Bu, gazın yalnızca sistemde bulunduğunu değil, doğrudan kompakt yıldıza düştüğünü gösteren güçlü bir kanıt.

Gözlemlere göre gaz önce türbülanslı bir disk oluşturuyor. Pulsar yoğun akıma daha doğrudan girdiğinde bu disk kararsızlaşıp dağılıyor ve plazma yıldızın yüzeyine doğru akıyor. Bu geçiş, sistemde günler süren parlak X-ışını patlamalarını açıklamaya yardımcı olabilir.

Sonuç, nötron yıldızlarının çevrelerindeki maddeyi nasıl topladığını anlamak için önemli. Aynı fizik, daha büyük ölçeklerde kara deliklerin ve başka aşırı gök cisimlerinin çevresinde de rol oynuyor.